De Nederlandse politie heeft het afgelopen jaar aanzienlijk vaker geweld moeten gebruiken dan het jaar daarvoor. Uit recente cijfers blijkt dat het aantal geweldsincidenten met negen procent is gestegen naar ruim 25.000. Vergeleken met 2022 ligt het aantal incidenten inmiddels zelfs een kwart hoger. In totaal werden er vorig jaar 39.000 afzonderlijke geweldshandelingen geregistreerd, wat hoger uitvalt omdat bij een incident vaak meerdere agenten betrokken zijn en elke handeling apart genoteerd wordt.
Maatschappelijke verharding
Een eenduidige oorzaak voor de stijging ontbreekt, maar de politie wijst nadrukkelijk naar de maatschappelijke onrust. Portefeuillehouder Geweld, Corry van Breda, merkt op dat de samenleving verhardt. Groepen staan steeds vaker lijnrecht tegenover elkaar, waardoor agenten gedwongen worden om stevig in te grijpen. Volgens Van Breda duiken er bij demonstraties ook vaker groepen op die puur uit zijn op rellen en vernielingen.
Een andere verklaring is de toegenomen inzet van de politie; agenten moesten vorig jaar simpelweg vaker uitrukken, wat de kans op confrontaties vergroot. Ondanks de stijgende cijfers benadrukt de politie dat in minder dan één procent van alle totale incidenten geweld wordt gebruikt. Overigens krijgen agenten zelf ook vaker te maken met geweld; dit nam met ongeveer drie procent toe.
Onbegrepen gedrag
Wanneer de politie geweld gebruikt, is dit in de meeste gevallen tijdens een aanhouding. Een opvallend groot deel van de geweldsincidenten — zo’n 10.000 van de 25.000 — draaide om personen met onbegrepen of verward gedrag die een direct gevaar vormden voor zichzelf of hun omgeving. Daarnaast telt het opzetten van een spuugmasker bij recalcitrante arrestanten tegenwoordig ook mee in de geweldsstatistieken.
Minder vuurwapengebruik
In driekwart van de gevallen ging het om puur fysiek geweld om een persoon onder controle te krijgen of om een pand binnen te treden. Bij de overige incidenten werden middelen zoals de wapenstok, pepperspray of het stroomstootwapen ingezet. Positief is dat het gebruik van vuurwapens verder is afgenomen. Vorig jaar loste de politie ruim honderd keer een waarschuwingsschot en werd er slechts enkele keren gericht geschoten. De daling in vuurwapengebruik is volgens de politie te danken aan betere trainingen en de effectiviteit van het stroomstootwapen.
Evaluatie van incidenten
Elk geweldsincident wordt intern geregistreerd en indien nodig geëvalueerd. Bijna 1700 keer werd het handelen van agenten nader onderzocht, bijvoorbeeld omdat er gewonden waren gevallen. In 369 gevallen oordeelde de leiding achteraf dat het geweld niet aan alle opgestelde criteria voldeed, hoewel dat niet automatisch betekent dat het handelen onrechtmatig was. Uiteindelijk kregen vijftien agenten een straf opgelegd, zoals een berisping. Opvallend is overigens dat het aantal burgerklachten over politiegeweld, ondanks de toename van de incidenten, vorig jaar flink is gedaald.
